Archiwum 1992–2013

1998, tom 7, suplement 3

Artykuł oryginalny

Psychiatria wobec praw człowieka

Józef Kocur, ZDZISŁAW MAJCHRZYK, JÓZEF BUKOWSKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 9-13

Uchwalenie Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego określiło podstawowe ramy i zakres opieki psychiatrycznej w Polsce. Uwzględnia ona także ogólne zasady humanizacji życia i prawa człowieka. W pracy omówiono tło historyczne i prawne przemian w podejściu do chorych psychicznie, z uwzględnieniem aktualnych rekomendacji Rady Europy.

Artykuł oryginalny

Problematyka psychiatryczna w nowych kodeksach karnych

LECH K. PAPRZYCKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 15-26

Opracowanie poświęcone jest przedstawieniu szeroko rozumianej problematyki psychiatrycznej w Kodeksach: karnym, postępowania karnego i karnym wykonawczym, które weszły w życie z dniem l września 1998 r., ze szczególnym zwróceniem uwagi na unormowania, które są odmienne od tych, które dotychczas obowiązywały. Z tego właśnie powodu, jeżeli chodzi o Kodeks karny, uwaga została skupiona na przesłankach orzekania leczniczych środków zabezpieczających oraz na problematyce odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko życiu. Z unormowań Kodeksu postępowania karnego przedstawione zostały, pokrótce, wszystkie przepisy, które dotyczą udziału w procesie karnym biegłych psychiatrów i psychologów, z obszerniejszymi wywodami na temat przeprowadzania dowodu z opinii sądowo-psychiatrycznej i trybu postępowania w przedmiocie orzekania leczniczych środków zabezpieczających. Natomiast, jeżeli chodzi o Kodeks karny wykonawczy, to omówiona została problematyka wpływu ustalenia występowania u skazanego choroby psychicznej na bieg postępowania wykonawczego, tryb odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym oraz problematyka wykonywania leczniczych środków zabezpieczających. Przeanalizowanie unormowań nowych kodeksów prowadzi do wniosku, że pozycja psychiatry i psychologa w polskim procesie karnym ulegnie dalszemu wzmocnieniu.

Artykuł oryginalny

Współdziałanie prokuratorów z biegłymi sądowymi z zakresu psychiatrii a sprawność postępowania przygotowawczego

TADEUSZ STĘPIEŃ
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 27-30

Autor zwraca uwagę na niedostatki związane z badaniami sądowo-psychiatrycznymi dostrzegane przez praktyków prokuratorów. Porusza problem obserwacji, obecności biegłych podczas rozprawy sądowej. Generalnie autor stwierdza, że praktyka wskazuje na dobrą współpracę organów sądowych i prokuratorskich z biegłymi. Problemy zarysowują się przy badaniach osób nieletnich i kobiet, ponieważ brakuje wydzielonych placówek do tego rodzaju obserwacji. Wiele szpitali nie jest przygotowanych do przeprowadzenia tego rodzaju badań i obserwacji (m.in. brak stosownego zabezpieczenia). Autor jest zdania, że przepisy art. 51 i 52 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ułatwiają współpracę pomiędzy biegłymi a organami procesowymi, choć przepisy legislacyjne nadal wymagają komentarzy w poprawnym odczytaniu intencji ustawodawcy.

Artykuł oryginalny

Psychologiczne i psychopatologiczne aspekty niepoczytalności: studium porównawcze podstaw prawnych opiniowania o niepoczytalności w RFN, Austrii, Szwajcarii i Polsce

FRANZ POPP, JÓZEF J. GIEROWSKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 31-38

Autorzy przeprowadzili prawno-porównawczą analizę zarówno podstaw prawnych opiniowania o poczytalności, jak i podstawowych zasad badania. W pracy uwzględniono zarówno psychologiczne, jak i psychiatryczne aspekty niepoczytalności. Porównanie dotyczy RFN, Austrii, Szwajcarii i Polski.

Artykuł oryginalny

Psychiatria sądowa w Wielkiej Brytanii w świetle regulacji prawnych: próba porównania z sytuacją prawną w Polsce

WŁODZIMIERZ SZYSZKOWSKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 39-42

Praca przedstawia historyczne i prawne tło psychiatrii sądowej w Wielkiej Brytanii w porównaniu z sytuacją w Polsce. Omówiono najważniejsze dla psychiatrii sądowej regulacje prawne zawarte w brytyjskiej Ustawie o ochronie zdrowia psychicznego (Mental Health Act 1983). Przedstawiono strukturę i organizacje służb psychiatrii sądowej, w szczególności na przykładzie regionu Trent.

Artykuł oryginalny

Litwa – prawa i obowiązki biegłego psychiatry w procesie karnym

KONSTANTINAS DASKEVIČIUS, JELENA MARCINKEVIČIENE
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 43-47

W załączonej pracy autorzy przedstawiają usytuowanie biegłego psychiatry -eksperta sądowego w „Kodeksie Procesowo-Karnym Litwy". Omawiają szczegóły trybu i zasad powoływania biegłych, rodzaje opinii wydawanych przez psychiatrów, najczęstsze pytania kierowane do biegłych, przypadki i okoliczności wyłączające udział eksperta. W zakończeniu pracy przedstawiają własne przemyślenia i propozycje zmian w litewskim Kodeksie postępowania karnego.

Artykuł oryginalny

Problemy związane z rozwojem psychiatrii sądowej w niepodległej Łotwie

INTA BIRULE, LIENA JORENA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 49-51

Autorzy przedstawiają stan psychiatrii łotewskiej po odzyskaniu niepodległości w 1990 r. – podporządkowanej Centrum w Moskwie – ze skąpą liczbą personelu i pracowników naukowych, a także instytucji odpowiednio przygotowanych do hospitalizacji pacjentów kierowanych na przymusowe leczenie. Obecnie, w programie Centrum jest utworzenie bazy dla przymusowego leczenia szczególnie niebezpiecznych zaburzonych przestępców. Psychiatrzy z Łotwy dążą do wprowadzenia zmian w procedurze badania i w zakresie uregulowań prawnych dotyczących biegłych.

Artykuł oryginalny

Ukraina – miejsce psychiatry sądowego i psychologa w procesie karnym i cywilnym

WŁODZIMIERZ GUCAŁ, ZORIANA KOSZUŁYŃSKA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 53-56

Autorzy przedstawiają aktualne problemy biegłego psychiatry sądowego. Poza ogólnym omówieniem rodzaju ekspertyz sądowych w sprawach karnych i cywilnych, zwracają uwagę na obowiązujące na Ukrainie uregulowania prawne. Powołując się na doświadczenie i racje teoretyczne wskazują na potrzebę wprowadzenia do ustawodawstwa na Ukrainie zapisu o znacznie ograniczonej poczytalności. Zapis dotychczasowy, w którym nie ma tego pojęcia, nie pozwala na zróżnicowanie oceny różnych stanów klinicznych w opiniowaniu sądowo-psychiatrycznym.

Artykuł oryginalny

Poczytalność ograniczona – nowa norma prawna na Litwie

JELENA MARCINKEVIČIENE, KONSTANTINAS DASKEVIČIUS
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 57-60

Autorzy omawiają zasadność orzekania ograniczonej poczytalności analizując przesłanki psychologiczne i socjologiczne uzasadniające jej stosowanie. Opisują aktualne uregulowania prawne w krajach Europy Zachodniej i uzasadnienia stosowania formuły ograniczonej poczytalności, jako dowód, że formuła ta powinna obowiązywać także w kpk Litwy. Wskazują także na potrzebę jej stosowania wynikającą z praktyki sądowej, co uzasadnia wprowadzenie jej do ustawodawstwa na Litwie.

Artykuł oryginalny

Kilka uwag na temat społecznej odpowiedzialności i postępowania z psychicznie chorymi sprawcami czynów karalnych w Niemczech

BERND DIMMEK
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 61-66

Autor zapoznaje czytelnika z podstawowymi zagadnieniami psychiatrii społeczno-sądowej w Niemczech. Artykuł zawiera informacje historyczne, jak i charakterystykę aktualnie obowiązujących regulacji prawnych dotyczących niepoczytalności, jak i poczytalności znacznie ograniczonej. Przedstawia także zasady opiniowania i wykonywania środka zabezpieczającego. Część artykułu jest omówieniem programów postępowania z osobami chorymi naruszającymi porządek prawny i warunków, w jakich odbywa się ich leczenie i rehabilitacja.

Artykuł oryginalny

Psychopatologiczne aspekty sprawowania władzy w „młodej demokracji”

Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 67-73

Na podstawie wyników badań nad wykorzystywaniem przez Polaków zdobytej wiedzy i wykształcenia do interpretacji zachodzących zjawisk społecznych i politycznych, autor podjął dyskusyjną próbę znalezienia przyczyn pojawiania się w języku sceny politycznej terminów zaczerpniętych z psychopatologii. Intencją pracy nie jest ocena konkretnych osób z kręgu władzy, lecz ocena znaczenie wpływu czynników psychologicznych i kulturowych na stosowanie psychopatologicznych określeń w języku publicznym.

Artykuł oryginalny

Założenia organizacyjne i terapeutyczne Regionalnego Ośrodka Psychiatrii Sądowej

LESZEK CISZEWSKI, RYSZARD WARDEŃSKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 75-81

Przedstawiono architektoniczną, funkcjonalną i organizacyjną strukturę oraz techniczne środki zapewnienia bezpieczeństwa w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w Gostyninie, pierwszej polskiej placówce o maksymalnym nadzorze, przeznaczonej do prowadzenia detencji kryminalnej pacjentów szczególnie niebezpiecznych. Zaproponowano procedury regulujące przyjęcia i wypisy do tego typu ośrodków oraz zarys programów terapeutycznych.

Artykuł oryginalny

Ukraina – prawne i socjalne aspekty leczenia przymusowego chorych psychicznie

IRENA WŁOCH, BOHDAN KUŁYK, BOHDAN SUWAŁO, BOHDAN HULCZIJ, M. TROSTIANA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 83-84

Artykuł ilustruje warunki, w jakich odbywa się leczenie przymusowe. Na Ukrainie obowiązują przepisy z czasów byłego Związku Radzieckiego. Regulamin zakładu leczniczego ma charakter represyjny. Pobyt w zakładzie wynika z konieczności izolacji osób niebezpiecznych, w celu zapewnienia spokoju społecznego, mniej wagi przywiązuje się do oddziaływań terapeutyczno-leczniczych.

Artykuł oryginalny

Niejasne uregulowania prawne dotyczące pacjentów internowanych a prawa pacjentów psychiatrycznych

EWA BIZOŃ, URSZULA LUDWIKOWSKA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 91-95

Autorki na przykładzie wybranych przypadków zwracają uwagę na niejasne uregulowania prawne dotyczące pacjentów internowanych, które nie zawsze dają się pogodzić z prawami pacjenta psychiatrycznego, zagwarantowanymi w Ustawie o ochronie zdrowia psychicznego i zasadami społeczności leczniczej.

Artykuł oryginalny

Orzecznictwo sądowo-psychiatryczne w chorobach afektywnych

ADAM SITMUSIK, Andrzej Zięba
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 105-113

Przestępczość w stanach depresyjnych jest niewielka i specyficzna. Poczytalność zależy od głębokości zmian, od niepoczytalności w stanach psychotycznych i głębokich depresjach, aż do pełnej poczytalności tam, gdzie występuje długotrwała pełna remisja. Podobnie postępujemy w prawie cywilnym. O ile stan depresyjny jest nieznacznie nasilony, możemy przyjąć oświadczenie woli czy sporządzenie testamentu. Każdy jednak przypadek należy oceniać indywidualnie. Również po czynie mogą występować reaktywne zespoły depresyjne. Omówiono też problem inwalidztwa, w większości przypadków zaburzenia depresyjne powodują tylko okresową niezdolność do pracy, znacznie rzadziej niemożność pracy zarobkowej czy też jej znaczne ograniczenie.

Artykuł oryginalny

Depresja w orzecznictwie sądowo-psychiatrycznym

Józef Kocur, ZDZISŁAW MAJCHRZYK, JÓZEF BUKOWSKI
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 115-118

Depresja stanowi poważny i skomplikowany problem medyczny i społeczny, a jej złożoność rzutuje także na opiniowanie sądowo-psychiatryczne. W pracy przedstawiono różne aspekty opiniowania, w tym m.in. problemy symulacji, agrawacji, diagnostyki różnicowej, rokowania, zagrożenia samobójstwem.

Artykuł oryginalny

Szczególny przypadek rozpoznawania depresji w opinii sądowo-psychiatrycznej

JANUSZ HEITZMAN
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 119-124

W przypadku, gdy ofiara szczególnego psychicznego i fizycznego udręczenia zmarła na skutek samobójczej śmierci, biegłemu analizującemu związek między urazem a przeżywaną depresją i popełnionym samobójstwem pozostaje jedynie szczegółowa analiza akt sprawy i formułowanie wniosków na tej podstawie. Opisywany przypadek podejmuje to zagadnienie, a wydana opinia odpowiada na pytanie sądu, czy stan zdrowia psychicznego zmarłej ofiary przemocy mógł być przyczyną reaktywnej depresji, powodującej targnięcie się na własne życie.

Artykuł oryginalny

Problematyka zaburzeń reaktywnych w aktualnym orzecznictwie sądowo-psychiatrycznym

Danuta Hajdukiewicz
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 125-131

Autorka przedstawiła różnice w rozpoznawaniu zaburzeń reaktywnych i postaw obronnych (ich obrazu, nasilenia) u sprawców czynów karalnych, prowadzące do dwutorowości ocen zawartych w opiniach sądowo-psychiatrycznych biegłych psychiatrów i w zaświadczeniach psychiatrów, niebędących w danej sprawie biegłymi.

Artykuł oryginalny

Depresja udawana

JERZY POBOCHA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 133-138

Dokonano przeglądu piśmiennictwa na temat symulowania depresji. Opisano udawanie depresji w trakcie badań sądowo-psychiatrycznych u czterech więźniów, którzy dokonali różnych bardzo poważnych przestępstw przeciwko mieniu. Wykazano, że dokładna obserwacja stanu psychicznego i analiza objawów psychopatologicznych, pozwala na odróżnienie pseudodepresji od prawdziwych zaburzeń afektywnych.

Artykuł oryginalny

Aktualny obraz zaburzeń reaktywnych u sprawców zabójstw, przestępstw gospodarczych, wypadków drogowych i osób znęcających się nad rodziną

ZDZISŁAW MAJCHRZYK, Teresa Gordon, EWA SZABLEWSKA
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1998, 7, suplement 3 (8), 139-156

Autorzy przedstawiają obrazy kliniczne zaburzeń reaktywnych w wybranych grupach osób, wydzielonych z uwagi na charakter czynu, które popełniły czyny zabronione w latach 1991-1997. Analizą objęto 520 obserwacji sądowo-psychiatrycznych, co pozwala na porównanie z wynikami badań z pracy habilitacyjnej Lidii Uszkiewiczowej. Zwracają uwagę zasadnicze zmiany obrazu zaburzeń reaktywnych, a także związku zaburzeń reaktywnych z wydzielonymi kategoriami przestępstw. Związek ten różni się istotnie od uwarunkowań, które podnosili autorzy w latach 1960-1970. Analiza obecnych tendencji zwraca uwagę na nowe uwarunkowania psychospołeczne i prawne powstawania stanów reaktywnych i wskazuje na błędy w rozpoznawaniu tego rodzaju zaburzeń.