2006 zeszyt 4

Powrót do zeszytu

Tom 15, zeszyt 4

Artykuł poglądowy

Udział czynnika transkrypcyjnego CREB w mechanizmie działania leków przeciwdepresyjnych

Tadeusz Pietras1, Piotr Gałecki2, Janusz Szemraj3
1. Kliniki Pneumonologii i Alergologii Katedry Medycyny Wewnętrznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
2. Klinika Psychiatrii Dorosłych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
3. Zakładu Biochemii Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Postępy Psychiatrii i Neurologii 2006; 15 (4): 287-276
Słowa kluczowe: leki przeciwdepresyjne, czynnik transkrypcyjny CREB
Streszczenie

Cel. Celem artykułu jest przegląd piśmiennictwa na temat udziału czynnika CREB w mechanizmie działania leków przeciwdepresyjnych.

Poglądy. Mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych poprzez zwiększenie bezpośredniego receptorowego przekaźnictwa seroto-ninowego i noradrenergicznego budzi pewne wątpliwości. Hamowanie wychwytu zwrotnego amin katecholowych obserwuje się natychmiast po podaniu leku, tymczasem działanie przeciwdepresyjne związane z przekaźnictwem serotoninergicznym pojawia się niekiedy z kilkutygodniowym opóźnieniem. Obecnie mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych często łączy się ze zwiększoną ekspresją białek niektórych czynników transkrypcyjnych, w tym czynnika CREB (cyclic AMP-responsive element binding). Czynnik CREB reguluje ekspresje genów związanych z plastycznością synaps i neuronów, czynników troficznych dla neuronów (np. BDNF, brain derived neurotrophic factor) oraz białek receptorów błonowych. Fosforylacja czynnika transkrypcyjnego CREB odpowiada za późne efekty wpływu mediatora na receptor (połączony z cyklazą adenylanową) i związana jest z regulacją ekspresji genów. Wykazano, że wszystkie badane leki przeciwdepresyjne zwiększały ekspresję mRNA w komórkach hipokampa dla czynnika CREB i białek BDNF oraz produktu onkogenu Trk. Przedstawiono prace potwierdzające wzrost ekspresji i fosforylacji białka CREB w mózgach zwierząt po zastosowaniu różnych leków przeciwdepresyjnych.

Wnioski. W opinii autorów działanie leków przeciwdepresyjnych może być związane z regulacją ekspresji genów, bowiem działanie przeciwdepresyjne rozwija się dopiero po kilku tygodniach od zastosowanego leczenia.

Adres do korespondencji:
Dr Tadeusz Pietras, Klinika Pneumonologii i Alergologii Katedry Medycyny Wewnętrznej Uniwersytetu Medycznego,
ul. Kopcińskiego 22, 91-123 Łódź, tel./fax: (42) 6782129